يادداشت "حسين پاكدل" براى نمايش "در خواب ديگران"

۲۸ بهمن ۱۳۹۴ ساعت : ۱۳:۲۹
يادداشت "حسين پاكدل" براى نمايش "در خواب ديگران"

با دیدن نمایش جادویی "درخوابِ دیگران" اثر نادر برهانی مرند ناخودآگاه یادِ ساعت‌های دست‌ساز و قدیمی سوئیسی افتادم. از نوع بزرگ و دیواری آن؛ زیبا، دقیق و بادوام. این‌جا هر چیز به اندازه است با کارکردی بی‌عیب و نقص، برای سنجشِ تاریخ. هر قطعه با ظرافت از قبل طراحی شده است. هر یک مناسبِ وظیفه‌ای که بر دوش دارد و دستِ‌آخر، درست همان جایی قرار می‌گیرد که باید. نمایش در سه مقطع سیر می‌کند و ما را برای حضور در مراسم با شکوهِ خواب‌دیدنی چند پهلو دعوت می‌کند. سه زمان، سه تراژدی و سه حادثه سرنوشت‎سازِ تاریخِ معاصر را با نخی نامرئی- زندگی تک‌تکِ خانوده، متصل به سوزن هدایتگرِ پدربزرگ- چنان ماهرانه می‌دوزد به هم و وصلِ ذهنِ ما می‌کند که همه دلخواسته وارد جهانِ این خوابِ نادر می‌شویم. "نادر" همه را در خواب هم بیدار می‌کند. سفری اودیسه‌وار به بزمِ عبرت، در زمانی جغرافیایی اما دنباله دار و همیشگی. پدر بزرگِ نمایش مثل پاندول این ساعت در زمان‌های متفاوت و گاه موازی و اغلب نامتوازن گیر افتاده و درگیر یک فراموشی مزمن و واگیردارِ همگانی مدام بر بستر خاطره غلت می‌خورد. به تبع او مخاطب و شخصیت‌ها هرکدام مجبورند در این رؤیای سنگین، او را به خود آورند. ولی اوست که با پس و پیش کردن زمان و مکان، باز ساز خود را می‌زند ولی نه ناکوک، که از اتفاق کو‌کِ‌کوک. رجعت مدام به نشانه‌هایی آشنا تا تلنگری باشد بر خوابِ آشفته‌ی معاصرِ ما. در سه پرده همراه می‌شویم با خانواده‌ای منسجم، که بر مبنای ذهنیتِ خالقِ اثر در زمان توقف نمی‌کنند؛ هیچکدام. در فاصله شصت سال هنوز تازگی و طراوت دارند، همراهِ واقعیتِ زمان‌اند ولی کهنه نمی‌شوند. به‌ویژه پدربزرگ که بیش از هشتاد سال را در دم، زنده می‌بیند و دیگران مجبورند قاعده بازی او را به رسمیت شناخته، دمسازِ ذهنِ او شوند. صحنه سه وجهی است اما نه از این بابت که زاویه دیدِ مار را تغییر دهد بلکه از آن رو که این خوابِ تودرتو و لایه‌لایه را باور کنیم. سیاحت در ساحتِ سه مقطع زمانی و سه حادثه بزرگ- کودتا، تحولات انقلاب و حوادث بعد از انتخابات. و هر بار از این خانواده کسی گم می‌شود. رضا، گوینده‌ رادیو که صبح کودتا پیام دولت ملی مصدق را می‌خواند و غروب حاضر به خواندن متن فرمایشیی کودتاگران نمی‌شود. مهیارِ جوان و ستوان ارتش، که غروب انقلاب به عنوان راننده و آجودانِ مخصوص، همراه فرمانده بلندمرتبه پادگان نمی‌شود. و عصمت، بانوی روزنامه نگارِ جدی و باتبحر که در شلوغی‌ها گم می‌شود. عجیب آن‌که در این سیرِ مدام همه هستند ولی گم‌اند. اما همراه آنان در این خوابِ عمیق و کشدارِ تاریخی "ما" تازه پیدا می‌شویم، در قامت یک‌یک اعضای این خانواده. "درخوابِ دیگران" یک تئاتر تنها نیست، رمان بزرگی است، فشرده و دیدنی. دانشکده‌ی درک است. آموزشگاه نویسندگی و کارگردانی است. کلاس درسی فراهم است برای فهم بازیگری؛ بخصوص بازیگریی متقاطع و درهم. این که بر صحنه چهار بازیگر خُبره هم‌زمان و در چهار جهت ظاهراً مخالف ولی در خدمت درام بازی کنند. در این نمایش، همه چیز مثل ساعتی بی‌خواب، کار می‌کند.

حسين پاكدل

رویدادهای مرتبط