گفتگو با بازیگران تئاتر "خاطرات و کابوس‌های یک جامه دار..."

۱۲ آبان ۱۳۹۴ ساعت : ۱۷:۲۷
گفتگو با بازیگران تئاتر "خاطرات و کابوس‌های یک جامه دار..."

نمایش "خاطرات و کابوس‌های یک جامه‌دار" نوشته و کار دکتر علی رفیعی که از 21 آبان‌ماه در تالار وحدت به صحنه می‌رود. دکتر علی رفیعی یکی از چهره‌های برجسته دنیای تئاتر است که آثار فوق‌العاده و منحصر به فردی را به صحنه برده است.
تالار وحدت این روزها حال و هوای خاصی دارد. این تالار روزهایی پرهیاهو را پشت سر می‌گذارد، چراکه به تازگی شاهد اجرای یکی دیگر از نمایش‌های این بزرگ مرد تئاتر و نگاه خاص او به یک اتفاق و شخصیت تاریخی شناخته شده خواهد بود. نمایشی که نخستین‌بار سال ۱۳۵۶ در سالن اصلی مجموعه تئاترشهر با بازی مهدی هاشمی در نقش ناصرالدین شاه و گلاب آدینه در نقش گلین به صحنه رفت و تنها نامی از آن باقی مانده بود. نمایشی که به زودی تحت عنوان "خاطرات و کابوس‌های یک جامه‌دار" در تالار وحدت جان می‌گیرد.
به سالن تالار وحدت که وارد می‌شوید با دیدن طراحی صحنه نمایش، گویی عظمت این سالن و قدمت و پیشینه آن را بیشتر درک می‌کنید. سالنی که بر صحنه آن، صحنه حمامی با دیوارهای سفید رنگ به چشم می‌خورد که در انتها به یک پلکان ختم می‌شود. کف سالن با چهار و نیم تن آب پر شده است و بازیگران با لباس‌های نمایش در آن تمرین می‌کنند. این بار نیز طراحی صحنه نمایش دکتر رفیعی، بر عهده خود اوست و در این مسیر منوچهر شجاع او را همراهی می‌کند. نتیجه این همکاری، ایجاد صحنه‌ای است که در نگاه اول، هر بیننده‌ای را تحت تاثیر قرار می‌دهد و این حس را برایش ایجاد می‌کند که حتما به تماشای کاری خواهد نشست که برای همیشه در ذهن و خاطرش زنده می‌ماند و هیچ‌گاه فراموش نمی‌شود.
دکتر رفیعی در این نمایش، به همراه بازیگران حرفه‌ای و تازه کارش که در واقع هنرجویان خود بوده‌اند و از تعالیم‌اش بهره‌مند شده‌اند در حال انجام مراحل و تنظیمات نهایی است. او از چنان تجربیات و آموزه‌هایی برخوردار است که تمامی عوامل و بازیگران، به او مانند یک مرید می‌نگرند و جزئی‌ترین سخنانش را به گوش جان می‌سپارند.
داستان نمایش آن‌چنان‌که از عنوان آن پیداست، روایت‌گر رویدادهای زندگی و قتل میرزا تقی‌خان فراهانی از زبان جامه‌دار اوست که در فضایی تلفیق‌شده از یک حمام عمومی قدیمی و یک کاخ سلطنتی قجری، بازگو و تصویر می‌شود. روایتی که به واسطه نگاه متفاوت و خلاقانه، خالقش ابعادی متفاوت از این چهره بزرگ را در بر می‌گیرد و به تصویر می‌کشد. شخصیتی تاریخی که با نگاه متفاوت کارگردانش چهره‌ای متفاوت از میرزا تقی‌خان فراهانی را ایجاد می‌کند. چهره‌ای که با شخصیت شناخته شده و تصویر شده‌ای که اکثر ما می‌شناسیم تفاوت می‌کند.
انتقاد کردن به یک شخصیت به مفهوم خراب کردن آن نیست
دکتر علی رفیعی در مورد نگاه خود به این شخصیت بزرگ سیاسی ایران می‌گوید: «شخصیت‌های تاریخی که ما به تصویر می‌کشیم ساخته و پرداخته تخیل ما در دوران‌های پس از ظهور آنها هستند. می‌خواستم در این نمایش از شخصیت امیر کبیر اسطوره‌ زدایی کنم. چون باید دید کبیر بودن امیرکبیر در چیست و اگر او واقعا امیرکبیر بوده پس چرا خانواده سلطنتی او را شکست داده است. تمام این مسائل در نمایش به چالش کشیده می‌شود.»
او عنوان می‌کند: «ما نسبت به تاریخ مانند تماشاگرانی هستیم که مجذوب عناوین و القاب می‌شویم. شخصیت‌ها ساخته تخیل دوران تاریخی پس از ظهور خودشان‌اند. در فرهنگ ما نگاه قدیس‌وار به شخصیت‌ها تبدیل به عادت و سنت شده است. گویی نباید به آنها نزدیک شد مگر با احترام، تعظیم و پذیرفتن قاطعانه کلیت ابعاد شخصیت آنها. این نگاه قدیس‌گونه سبب می‌شود شناخت کافی از تاریخ نداشته باشیم و از سوی دیگر روحیه انتقادی را از خودمان سلب می‌کنیم. انتقاد کردن به یک شخصیت به مفهوم خراب کردن آن نیست. ما می‌خواهیم از این شخصیت و تاریخ‌مان درس عبرت بگیریم. می‌خواهیم ببینیم افرادی که مانند میرزا تقی‌خان فراهانی، مصدق و... از بین رفتند، وجوه مثبت‌ و منفی‌شان آنها چه بوده است؟»
او در مورد طراحی صحنه نمایش توضیح می‌دهد: «طراحی صحنه یکی از بزرگترین عشق‌های زندگی حرفه‌ای من است. از نظر من میزانسن و طراحی صحنه دو روی یک سکه‌اند. صحنه این نمایش نیز با حداقل آکسسوار و به شکل کاربردی و مینی‌مالیستی طراحی شده است. صحنه‌ای که می‌بینید، با دری در انتها به یک پلکان منتهی می‌شود که از آن بهره می‌بریم. در این اثر، استفاده بیشتری از فضا خواهیم داشت و طراحی‌مان بسیار کاربردی است. هر آنچه در صحنه وجود دارد دارای معنا و کاربرد است. تمام اتفاقات در حمام رخ می‌دهد. برای بهره بردن از آب در این مکان تلاش بسیاری داشتیم و تحقیقات کاملی صورت گرفت. اکنون بیش از چهار تن آب روی صحنه است که می‌تواند به شش تن هم برسد. طبق کارهای صورت گرفته امکان نفوذ آب به صحنه وجود ندارد و عایق‌کاری لازم شکل گرفته است.»
هدفم آن بود که میرزا تقی‌خان متقاعدکننده باشد
مهدی سلطانی نقش محوری این نمایش یعنی میزا تقی‌خان فراهانی را ایفا می‌کند. این نخستین همکاری او با دکتر رفیعی است. سلطانی در مورد نقش امیرکبیر می‌گوید: «وقتی بخشی از تاریخ را به صحنه می‌بریم، آن را از فیلتر درام رد می‌کنیم. ارجحیت سازندگان تئاتر نیز برآنست که به درام بپردازند نه به تاریخ. تاریخ را می‌شود در کتاب‌ها خواند، مخصوصا در رابطه با شخصیتی چون امیرکبیر که در کتاب‌های درسی‌مان نیز به آن بسیار پرداخته شده است. در این نمایش امیرکبیر زمینی‌تر شده است یعنی دیگر اسطوره‌ای غیرقابل دسترس نیست. بلکه به انسان‌های اکنون و واقعیت امروزی نزدیک است. انسانی آرمان‌خواه که غرق در واقعیت اجتماعی زمانه‌اش است. انسانی که وطن‌، نظام و مردمش را دوست دارد. او می‌خواهد با اصلاحاتی که انجام می‌دهد، رفاه و عزت را برای کشور و جامعه‌اش به وجود آورد، این آرمان اوست. اما موانع بسیاری بر سر راه او وجود دارند و نمی‌گذارند که به کارهایش ادامه دهد. در حقیقت، واقعیت استخر حمام فین کاشان، ژرف‌تر از بلندی قامت آرمان‌خواهی اوست.
او اضافه می‌کند: «تلاش کردم با خواسته‌ها و شیوه اجرایی کارگردان هماهنگ باشم. اجرایی که او در نظر دارد ویژگی‌هایی دارد که منحصر به شیوه اجرایی دکتر رفیعی است. قبل از هرچیز می‌بایست ذهنیتم را با ایشان یکی می‌کردم. به عنوان بازیگر نقش امیرکبیر، هدفم آن بود که میرزا تقی‌خان متقاعدکننده باشد.»
سلطانی در رابطه با تاکید استاد رفیعی بر دیالوگ‌ها و جا نیفتادن حتی یک ویرگول اظهار می‌کند: «او مانند هر کارگردان خوب دیگری بن اندیشه‌ خودش را دارد و این بسیار حائز اهمیت است. گذاشتن ویرگول و ایجاد لحن مناسب برای هر شخصیت نکته‌ای است که هر کارگردان کاربلدی بر آن تاکید می‌کند.»
او در ادامه عنوان می‌کند: «این نخستین همکاری من با دکتر رفیعی است. از شانسی که دارم بسیار خوشحالم. سخت‌گیر‌های او کارساز است. طبق ضرب المثل معروف "نابرده رنج، گنج میسر نمی‌شود". ما باید رنج ببریم تا به دست آوردی که می‌خواهیم برسیم.»
بازیگر نقش امیرکبیر در بخش دیگری از سخنانش با ارائه توضیحاتی درباره معنای صداقت بازیگر که کارگردان نمایش بر آن تاکید داشت خاطرنشان می‌کند: «صداقت بازیگر چند معنی دارد. اول آنکه نقش خودمان را قضاوت نکنیم. بازیگر، ترجمه‌ای از کلمه اکتور است. آکتور یعنی عمل‌کننده. می‌بایستی روی صحنه به گونه‌ای عمل کنیم که متقاعدکننده باشد. نمی‌گویم واقعی باشد، می‌گویم "متقاعد کننده" باشد. هر سبکی ویژگی خودش را دارد که متناسب با خواسته‌های آفریننده‌اش شکل می‌گیرد. اگر بازیگر شرایط مفروض نمایش را درک نکند نمی‌تواند به کاری که می‌کند ایمان داشته باشد پس صادقانه رفتار نمی‌کند. چنین بازیگری برای توجیه رفتارهای غیر قابل درک خود صرفا دست به تقلید یافته‌های دیگران می‌زند اما چون حرفش از دل بر نیامده است ناگزیر بر دل هم نمی‌نشیند و تماشاگر رفتارهایش را نمی‌پذیرد.»
این نمایش را نمی‌توان تاریخی نامید
سیامک صفری بازیگر نقش "جامه‌دار" هم تاکید می کند: «داستان امیرکبیر در تئاتر روایت می‌شود، بنابراین وظیفه ندارد تاریخ را روایت کند، بلکه آن را در قاب خودش به تصویر می‌کشد. این نمایش را نمی‌توان تاریخی نامید. نگاه به آن متفاوت است زیرا تئاتر به واقعه تاریخی نگاه می‌کند. معتقدم، هر زمان دکتر رفیعی قصد اجرای نمایشی را دارد، قطعا یک اتفاق مهم در تئاتر کشور خواهد بود و باید دیده شود.»
 یاد گرفته‌ام، در صحنه چیده نشوم
مریم سعادت که در این نمایش نقش "مهدعلیا" را برعهده دارد خاطرنشان می‌کند: «سابقه همکاری من با دکتر رفیعی به 75 بازمی‌گردد. ما یکدیگر را خوب می‌شناسیم. زمانی که برای این نقش انتخاب شدم، به انتخاب او اعتماد کردم. او توان بازیگرانی که با آنها کار می‌کند را می‌شناسد. او مرا پله به پله در جهت خشونت "مهد علیا" هدایت می‌کند. این نمایش تغییرات زیادی نسبت به اجرای سال 56 دارد. یک فضای زنانه هم به آن اضافه شده‌ است که در اجرای سال 56 وجود نداشت. من شانس کار کردن با دکتر رفیعی را داشتم و به همین خاطر یاد گرفته‌ام که چیده نشوم و کارگردان دستم را در اجرا باز بگذارد تا خودم را در صحنه پیدا کنم.»
در اجرای این نمایش سیامک صفری (جامه‌دار)، مهدی سلطانی (میرزا تقی‌خان فراهانی)، مریم سعادت (مهد علیا)، مصطفی ساسانی (ناصرالدین‌شاه)، نسرین درخشان‌زاده (عزت‌الدوله)، سارا رسول‌زاده (گلین)، فروغ قجابگلی (نازنین)، زهیر یاری (سفیرکبیر انگلیس)، عباس جمالی (میزا آقاخان نوری)، ساناز روشنی (خجسته)، هوشنگ قوانلو (درباری)، یلدا عباسی (میمنت)، عزالدین توفیق (آغاباشی) به عنوان بازیگر حضور خواهند داشت.
نمایش "خاطرات و کابوس های یک جامه دار" از 21 آبان ماه ساعت 18 در تالار وحدت اجراهای خود را آغاز می‌کند.
برای کسب اطلاعات بیشتر و خرید بلیط این تئاتر فاخر، "اینجا" کلیک نمایید.