صندوق‌بازی، نمایشی ایرانی که هنوز هم در دل مردم جای دارد

۲۹ فروردین ۱۳۹۴ ساعت : ۱۰:۱۳
صندوق‌بازی، نمایشی ایرانی که هنوز هم در دل مردم جای دارد

داود فتحعلی‌بیگی معتقد است، صندوق‌بازی هنوز می‌تواند با هر نوع مخاطبی ارتباط برقرار کند، چراکه این نمایش‌ها در گذشته در دل و خانه مردم جای داشته‌اند.
 به گزارش سایت ایران تئا‌تر، داود فتحعلی‌بیگی، رییس کانون نمایش‌های آیینی و سنتی، این روز‌ها نمایش عروسکی «صندوق‌بازیِ غول گندم» را در خانه موزه عزت‌الله انتظامی به صحنه برده است.
فتحعلی‌بیگی در تعریف نمایش‌های صندوق‌بازی می‌گوید:این یک شیوه اجراییِ نمایشِ عروسکی است، که در شیراز مرسوم بوده، مانند نمایش «جی‌جی بی‌جی». در این نمایش، محل استتار عروسک گردان، داخل صندوق است. صندوق‌بازی، نمایشی پیچیده و دارای ویژگی‌های خاص نیست.
 او با اشاره به اجرای‌های قبلی این اثر ادامه می‌دهد:این اثر دو سال قبل در قالب نمایش چهار اپیزودی «مشق لعبتک» در جشنواره تئا‌تر عروسکی اجرا شد و برای بازآفرینی مجدد تمرین کردیم و به صحنه آوردیم.
 فتحعلی‌بیگی در مورد ترانه‌هایی که در این نمایش‌ها خوانده می‌شده است، توضیح می‌دهد:در گذشته، دستجات تقلید قدیمی، این کار را انجام می‌دادند. بعضی نمایش زنده و بعضی عروسکی کار می‌کردند و در گروه‌شان نوازنده و خواننده داشتند. آنها ترانه‌های قدیمی کوچه بازار یا شناخته شده دوره خودشان را می‌دانستند و بنا به ضرورت در نمایش‌شان می‌خواندند. این ترانه‌ها شکل ثابت ندارند، یعنی اجراگران ملزم به خوانش ترانه‌های مشخص نیستند.
 رییس کانون نمایش‌های سنتی می‌افزاید:نوازنده در این نمایش حکم بازیگر را ندارد، کسی که به عنوان مرشد کار می‌کند، اگر توانایی نواختن تنبک را داشته باشد، خیلی خوب است. در اغلب موارد کسی که تبک می‌زند، کنار صندوق می‌نشیند و با عروسک‌ها گفت‌و‌گو می‌کند.
 این کارگردان تئا‌تر، خانه موزه استاد عزت‌الله انتظامی را سالن اجرایی مناسبی می‌داند و خاطرنشان می‌کند:قبل از سال نو، تقاضای اجرا در این سالن را دادیم، این مکان محل اجرای مناسبی برای ما و کارهای عروسکی است.
 فتحعلی‌بیگی بابیان این‌که هنوز هم این نوع نمایش‌ها ارتباط خوبی با مخاطبان برقرار می‌کنند، عنوان می‌کند:در گذشته، این نمایش‌ها را در مناسبت‌های شادی‌آور مانند جشن‌های ملی، مذهبی، عقد و... برای مردم اجرا می‌کردند، آن‌ها در دل و خانه مردم جای داشتند، زمانی‌که هنوز تماشاخانه رسمی پیدایش نشده بود. وقتی در خانه مردم اجرا می‌کردند، طبیعتاً باید با آن‌ها ارتباط برقرار می‌کردند، اگر این امر محقق نمی‌شد، طبیعی بود که نمی‌توانستند رضایت‌مندی تماشاگران را برای ادامه کار‌های‌شان به دست آورند.
 او اجرای این نمایش به شیوه سنتی آن را ضروری می‌داند و می‌افزاید: اگر این شیوه تغییر کند، شکل سنتی‌اش را از دست می‌دهد. در این نوع نمایش عروسکی، عروسک‌گردان جایی پنهان می‌شود. در آن دوره، طبق تجربیاتی که داشتند، در خمره، پشت پرده یا صندوق قایم می‌شدند. آن‌چه اکنون تغییر کرده، محل پنهان شدن عروسک‌گردان است. البته مدل عروسک‌ها هم فرق می‌کند که همان ویژگی‌های عروسک دست کشی را دارد. این‌‌ همان سازکار قدیمی با مقداری تغییرات است.
 فتحعلی‌بیگی ادامه می‌دهد: عروسک‌ها‌‌ همان شکل سنتی‌ را دارند، البته نمی‌توانیم بگوییم مبارک سنتی است، اما شخصیت‌هایی مانند دیو و قولچه بوده. این‌که دقیقاً چه شکلی داشته‌اند، مشخص نیست، زیرا عکسی از آنها نداریم.
 او تاکید می‌کند:امیدوارم این نمایش را در جایی که شناخته شده‌تر است، اجرا کنیم. خانه موزه تئا‌تر استاد انتظامی یک سال است فعالیت خود را آغاز کرده، اما متاسفانه تابلو تبلیغاتی ندارد و چندان شناخته شده نیست.
 نمایش «صندوق‌بازیِ غول گندم»، داستانی فولکلور دارد و درباره کدخدایی است که شیشه عمر غولچه‌ای را می‌دزدد و از این طریق او را اجیر و مجبور می‌کند که به نام اسمشو نبر، بخشی از گندم‌های کشاورزان را بگیرد و تحویل کدخدا دهد. در این راستا، زعفرون باجی و فندُق برای مبارزه و حل کردن این مشکل، پنهانی به خانه او می‌روند و از اسرار غولچه و کدخدا سردر می‌آورند.
  «صندوق‌بازی غول گندم» به نویسندگی مهدی صفاری‌نژاد و کارگردانی داود فتحعلی‌بیگی از  ۱۶ فروردین تا ۱۱ اردیبهشت‌ماه، هر شب، به جز شنبه‌ها، ساعت ۱۹ در خانه موزه استاد عزت‌الله انتظامی به صحنه می‌رود. حمید‌رضا الهیاری بازیگر و ساسان مهرپویان عروسک گردان این نمایش‌اند.