گفتگو با حبیب اله دانش کارگردان "چند درجه سوءتفاهم در مقیاس اتللو"

۳ مهر ۱۳۹۶ ساعت : ۱۴:۵۶
گفتگو با حبیب اله دانش کارگردان "چند درجه سوءتفاهم در مقیاس اتللو"

این روزها نمایش چند درجه سوءتفاهم در مقیاس اتللو نوشته محسن رهنما و با کارگردانی حبیب اله دانش در سالن مکتب تهران روی صحه است. محمد رضا ترابی تک بازیگر این نمایش 65 دقیقه ای است که هر روز به غیر از شنبه ها ساعت 20 روی صحنه می رود. در خلاصه داستان این نمایش آمده است؛ «بازیگر نقش اتللو خودش را روی صحنه کشته است. اکنون فرصتی یافته تا علت را برای مخاطبانش توضیح دهد. بنابراین قصه زندگی اش را که موازی با همان نقشی است که در آن بازی می‌کند، بیان می‌کند...» به بهانه اجرای تئاتر « چند درجه سوءتفاهم در مقیاس اتللو»  با حبیب اله دانش کارگردان و طراح این نمایش گفت و گو کرده ایم.

 

چه شد که تصمیم گرفتید نمایشی را با محوریت شخصیت «اتللو» روی صحنه ببرید؟

سال 93 آقای ترابی این متن را به من پیشنهاد دادند و گفتند که نمایش نوشته ی یکی از دوستانش به نام محسن رهنماست و از طرفی ایشان برای این متن نوبت اجرا در اصفهان داشت و از طرف دیگر ترابی دغدغه های من را در خصوص بازخوانی متون و معاصر کردن آن با روح زمانه را می دانست و ... این شد که متن را همان سال کار کردیم و به اجرا رسانیدم.

 

این روزها بسیار شاهد اجرای نمایش هایی مبتی بر مونولوگ هستیم. اجرای این گونه نمایش که بسیار هم دشوار هست باید چه شرایطی داشته باشد تا مخاطبان را به نمایش علاقمند کند؟

من درباره شرایط  تئاتر امروز و نسبتش با مونولوگ چیزی ندارم بگویم. به نظرم نمایش مونولوگ هم یکی از انواع نمایشنامه هاست و شاید در نظر گرفتن شرایط خاص برایش چندان جالب نباشد.

 

نمایش « چند درجه سوءتفاهم در مقیاس اتللو » تجربه اجرادر اصفهان را داشته است. شرایط این شهر را برای اجرای نمایش چگونه می بینید؟

این نمایش دردو نوبت در تالار هنر اصفهان در اسفند 93 و آبان 95 اجرا رفته است و در هر دوره با استقبال  تماشاگران روبرو شده است.

 

اصولا نمایش مونولوگ بسیار بازیگر محور است. بازیگر این نوع تئاتر باید چه ویژگی هایی داشته باشد تا بتواند مخاطب را با خود همراه کند؟

یکی از ویژگی‌های بارز این اثر، تک پرسوناژ بودن یا تک‌نفره بودن آن است  که به سختی و حساسیت کار افزوده است. در این نمایش نقش بازیگر بسیار مهم و مؤثر بوده زیرا او تنها کسی است که بر روی صحنه ظاهر شده و شکست یا موفقیت در جذب تماشاگران وابسته به نوع بازی او است. طبیعی است که بازیگران باید امکانات زیادی را در خودشان پرورش دهند در نمایش های تک پرسوناژ بواسطه ی اینکه یک نفر باید همه چیز را در صحنه مهار کند از ریتم تا حفظ فضا و واکنش های مخااطب و ... کار بسیار سخت و پیچیده است.  و اجرای دقیق همین پیچیدگی ها برای تماشاگران باعث ایجاد حس تازگی و جذابیت بیشتری خواهد شد. یکی از  ویژگی های مهم  نمایش چند درجه سوءتفاهم در مقیاس اتللو، در محدودیت‌ها است. محدودیت در بازیگری، در صحنه، موسیقی و ... این محدودیت ها باعث شده تا امکانات خودمان را بیشتر شناسایی کنیم که به سمت خلاق بودن حرکت کنیم. محدودیت ها باعث شد تا اجرا به معنی واقعی کلمه مهندسی شود. درواقع لحظه لحظه ی نمایش طراحی شده و محمد رضا ترابی عزیز هم از پس این مهم خوب بر آمده است.  او هم مثل من به کشف چیزهای نو در کار معتقد است. بنابراین با دقت و ظرافت بسیار، ساعت های تمرین را تبدیل به یک سفر اکتشافی در خلاقیت کرد.

 

یعنی نوع زبان و حرکت بازیگر شما شیوه خاصی را دنبال می کند؟

به هر حال هر نمایشی دستور زبان اجرایی خاص خود را دارد و به محض کشف درست کنش دراماتیک، درهایی برای به سمت اجرا حرکت کردن  به روی تو باز می شود. در واقع ضرورت ها و ناضرورت‌های اجرا با کشف کنش،  پیش چشمت گشوده می شود. ما در حد بضاعت خودمان سعی کردیم شیوه شگردهای مختلفی را به کار بریم، تا جایی که محمدرضا ترابی مجبور شد برای درک این شیوه بازیگری، یک سری استنداپ کمدی و شیوه بازی بازیگران تئاتر شرق دور (تئاتر نو) را  ببیند و در نهایت به چیزی که می بینید، رسیدیم تا مخاطب در معماری درون و بیرون فضا شرکت کند. طبیعتا این شکل بازیگری محدودیت هایی به جهت حرکتی، میزانسن یا مشغله صحنه ای به همراه می‌آورد که با توجه به آن کوچک ترین حرکت پلک، دست و ... بازیگر معنا پیدا می کرد.

 

در کارگردانی « چند درجه سوءتفاهم در مقیاس اتللو» از شیوه های متفاوتی استفاده کرده اید. درباره این بخش توضیح دهید.

در طراحی و هدایت بازیگر و پرداخت ایده اجرا به موضوع هنر کمینه گرا ( مینی مالیسیم) صحه گذاشتم و به نظرم این کارآمدترین رویکرد اجرایی برای این نمایش است. علاوه بر اینکه من فکر می کنم ما خیلی وقت ها رجوع به فرهنگ شرق را فراموش می کنیم، در حالی که موجزگرایی شرقی به عنوان یک عنصر اساسی در فرهنگ و هنر ما رسوخ کرده است.  این موجزگرایی در تئاتر شرق دور یا توسط همین تعزیه خوان های خودمان به تصویرسازی منجر می‌شود.

 

سختی اجرای مونولوگ در یک سالن خصوصی کوچک چیست؟

کار در هر سالنی مختصات خودش را دارد. خب کار کردن در سالن های دولتی بدلیل شناخته بودن سالن ها کمی راحت تر است. لازم نیست مکان اجرا را چندان معرفی کنی اما در سالن های خصوصی که هنوز به قولی پا نگرفته اند باید دو چندان تلاش کرد تا مخاطب را به آنجا بیاوری و علاوه بر این که به لحاظ اقتصادی هم سالن های خصوصی قواعد خودشان را دارند. 

 

رویدادهای مرتبط