tik8
پیگیری بلیط
نقدی بر تئاتر پرتره مرد ریخته

نقدی بر تئاتر پرتره مرد ریخته

  • ۲۱ شهریور ۱۳۹۵
  • ساعت:۰۵:۵۴

شرح خبر

<p style="text-align: justify;">در زیر نقد حسن پارسائی نویسنده و منتقد، را در مورد نمایش پرتره مرد ریخته می&zwnj;خوانیم.<br /> حسن پارسائی: نمایشنامه&zwnj;های متعددی نوشته&zwnj;شده&zwnj;اند که موضوعشان خود تئاتر بوده، اما متونی که فقط به یکی از شخصیت&zwnj;های مهم دنیای تئاتر بپردازند، کم بوده&zwnj;اند. نوشتن و اجرای چنین متنی حین دشواری نیاز به ساختاردهی دراماتیک دارد که این جنبه هم تا حدی کار را دشوارترمی کند، زیرا باید زندگینامه، افکار،عواطف ، روابط و ماجراهای زندگی چنین شخصیتی خیلی خوب نشان داده &nbsp;شود تا متن و متعاقباً اجرا، به&zwnj;طور همزمان شاکله روایی و داستان گونه&zwnj;ای به خود بگیرند و نویسنده هم &nbsp;به &nbsp;دراماتورژی- یعنی داشته&zwnj;ها و الزامات دراماتیک و نمایشی اثر توجه مضاعفی داشته باشد.&nbsp;<br /> نمایش &quot; پُرتره مرد ریخته &quot; به نویسندگی و کارگردانی مشترک &quot; غلامحسین دولت&zwnj;آبادی &quot;و&quot; آراز بارسقیان &quot; &nbsp;که هم&zwnj;اکنون در تماشاخانه سنگلج اجرامی شود،نشانگر چنین داده&zwnj;ها و داشته&zwnj;هایی است و حتی یک اجرای الگویی و آموزشی به شمار می&zwnj;رود.<br /> این نمایش ، زندگینامه هنری ، سیاسی و اجتماعی یکی از بنیان&zwnj;گذاران و تعالی دهندگان &nbsp;تئاتر ایران ،یعنی &quot;عبدالحسین نوشین&quot; است و نویسندگان نمایشنامه &nbsp;با &nbsp;رویکردی استقرائی &nbsp;و دقیق به زوایای روحی، روانی و نگره&zwnj;های اجتماعی،سیاسی و هنری این شخصیت پرداخته&zwnj;اند.آن&zwnj;ها نهایتاً متن را که در اصل ساختار درام &nbsp;دارد، به شکل&quot;مونودرام&quot;، یعنی با توسل به ایفای نقش&zwnj;های همه &nbsp; پرسوناژها &nbsp;توسط &nbsp;یک بازیگر به اجرا درآورده&zwnj;اند ؛ این ابتکار &nbsp;ثانویه سبب شده &nbsp;شاکله ُکلی اجرا به&zwnj;صورت &quot; نمایش در نمایش&quot; &nbsp;درآید و موقعیت&zwnj;های مهم زندگی&quot;عبدالحسین &nbsp;نوشین&quot; با میزانسن دهی&zwnj;های نمایشی و با بازیگری خود این شخصیت تئاتری بجای شخصیت&zwnj;های حاضر در متن و غایب درصحنه، نشان داده شوند. بخش&zwnj;های موردنظر به&zwnj;تناوب و به&zwnj;صورت عینی و نمایشی با بهره&zwnj;گیری از&quot;وانمود سازی&quot;و انعکاس دهی صحنه&zwnj;ای موقعیت&zwnj;های فرضی به &nbsp;نمایش &nbsp;درمی&zwnj;آیند.این ترفند هوشمندانه اجرائی، نمایش را از یکنواختی بدر آورده و همزمان &nbsp;مهارت و توانمندی برجسته و هنرمندانه &quot;اصغر همت&quot; را هم در ارائه نقشی دشوار، طولانی و خاص به اثبات رسانده است.<br /> &nbsp;این نمایش جزو نمایش&zwnj;های خاص به شمارمی رود و علاوه بر تجلیل از یکی از بزرگان تئاتر ایران،نوعی ادای دین به خود مدیوم تئاتر هم است.به همین دلیل، عملاً برای علاقه&zwnj;مندان تئاتر جنبه&zwnj;هایی نوستالژیک هم دارد . &nbsp; &nbsp;<br /> باید اذعان داشت که این اجرا به&zwnj;گونه&zwnj;ای یکی از مانیفست&zwnj;های هنری ، سیاسی ، اجتماعی و ایدئولوژیک دوران موردنظر هم است.دیالوگ&zwnj;ها هم&zwnj;ارز و برآیند نوع شخصیت پرسوناژ و نشانگر ایدئولوژی چپ&zwnj;گرایانه و افکار سوسیالیستی، حزبی و رویدادهای زندگی او و شرایط سیاسی و اجتماعی جامعه&zwnj;ای هستند که &nbsp;در آن زندگی کرده است؛ به همین دلیل کلاً داده&zwnj;ها و نشانه&zwnj;هایی به&zwnj;جا و الزامی &nbsp;برای &nbsp;روانشناسی این &nbsp;شخصیت &nbsp;به شمار می&zwnj;روند و همزمان نیز بخش&zwnj;هایی از وجوهات تاریخی، سیاسی ، اجتماعی و هنری یک دوره معین از تاریخ ایران را به&zwnj;وضوح و به شکلی جسورانه،انسانی و آوانگارد به نمایش می&zwnj;گذارند،ضمناً هم&zwnj;ارز با عتاب ورزی&zwnj;های پرسوناژ، دلخوری او را هم از سیاست زدگی حزبی تلویحاً &nbsp;نشان می&zwnj;دهند : &quot; من فهمیدم &nbsp;که &nbsp;باید آزاد شد از &nbsp;استثمار انسان توسط &nbsp;انسان. انسانیت فقط &nbsp;به خاطر دشمنی&zwnj;ها و جنگ&zwnj;ها و انقلاب&zwnj;ها پیشرفت می&zwnj;کند، این یعنی مبارزه &nbsp;مظلوم علیه ظالم&quot; ، &quot;این زخم سال&zwnj;هاست که ُتو من سر بازکرده،زخمی &nbsp; که سال&zwnj;ها اونو با خودم حمل کردم، رُشدش &nbsp;دادم و باهام &nbsp;پیش اومده ، زخم کوچیکی که بزرگ&zwnj;شده ، متورم شده و به یک توده چرکین تبدیل&zwnj;شده&quot; ، &quot;ما نباید به سن تئاتر اکتفا کنیم ، سن ما باید جامعه باشه و تماشاکنانشم نه این چندنفری که هر شب ُتو سالن برامون کف می زنن، باید ُکل مردم باشن...همه شون..&quot; ، &quot; این عینک هم&zwnj;داستانی داره ، به چشم خیلی&zwnj;ها بوده و خیلی چیزا رو &nbsp;دیده ...ولی هیچ&zwnj;کس نمی دونست &nbsp;مال کیه ، می&zwnj;گفتن از سال شونزده،هیفده زندانی بوده . می&zwnj;شد حدس زد که صاحبش همون موقع ها سر به نیست شده &quot; ، &quot; آن&zwnj;ها دنبال آرشیو یک مرد مرده می گردند &quot; ، &quot; دیگر حاضر نیستم &nbsp;بیشتر از این پا &nbsp;روی خودم بگذارم &quot; و ....<br /> نمایش خیلی خوب زندگی ُپر از رنج و ادبار، حبس، محدودیت &nbsp;و خفقان آن دوره را که آکنده از فشار و بیدادگری بوده،از زبان خود &nbsp;پرسوناژ انعکاس می&zwnj;دهد و همزمان به خاطرات خوب و بد او،به آثارش و درجاهایی هم به زندگی خانوادگی&zwnj;اش می&zwnj;پردازد.<br /> طراحی خوب و سنجیده صحنه&zwnj;های هر دو پرده که توسط &quot; سینا ییلاق بیگی&quot; انجام&zwnj;شده با نوع &nbsp;پرسوناژ و موضوع خاص نمایش &nbsp;همخوانی و تناسب اثبات&zwnj;شده&zwnj;ای دارد. نور که اغلب بارنگ به رنگ شدن&zwnj;های متناوب همراه است،به&zwnj;گونه&zwnj;ای نمایشی دوره&zwnj;ها و مضمون حوادث و سپری شدن لحظه&zwnj;های &nbsp;زندگی &quot;عبدالحسین نوشین &quot; را به شکلی تمثیلی و نشانه وار تداعی می&zwnj;کند و در این رابطه &nbsp;باید ابتکار&quot; عابس خلقی&quot; را تحسین نمود. استفاده از آوازهای اصیل و سنتی ایرانی که نمونه&zwnj;های مناسب و درخوری هم انتخاب&zwnj;شده و در بخش&zwnj;های متنوع اجرا کاربری پیداکرده، عملاً به&zwnj;عنوان&quot;موسیقی پس&zwnj;زمینه&zwnj;ای نمایش&quot;کارکرد تأثیرگذاری دارد و به شخصیت&zwnj;پردازی ذهنی ، روحی و روانی &nbsp;پرسوناژ کمک کرده است.تأکید بر اشعار&quot;نیما یوشیج&quot; و مخصوصاً انتخاب شعر &quot; قاصد روزان ابری، داروک&quot; برای فصل دهی&zwnj;های پایانی پرده اول و پرده آخر،ابتکاری قابل&zwnj;تأمل، تأویل دار و بسیار بجا و زیبا است،زیرا اثربخشی صحنه&zwnj;های مربوطه ونیز مضمون محوری و انسانی ُکل اجرا را تشدید و تعمیق داده است.ضمناً در این نمایش &nbsp; از شیوه شاهنامه&zwnj;خوانی هم استفاده&zwnj;شده است.&nbsp;<br /> بازی&quot;اصغر همت&quot; هنرمندانه و قابل&zwnj;تحسین است؛او نقشی دشوار را بازی می&zwnj;کند که دیالوگ&zwnj;ها و گفتارهای زیاد دارد؛ ضمناً &nbsp;با نقش&zwnj;پذیری&zwnj;ها و نقش دهی&zwnj;هایی که برای خود و دیگران در نظر می&zwnj;گیرد، نمایش را از حالت &nbsp;روایی صرف خارج و به آن شاکله&zwnj;ای اجرائی،دراماتیک و ُکنش&zwnj;مند می&zwnj;دهد و این در کنار ویژگی&zwnj;ها و جذابیت&zwnj;های ُکلی نمایش &quot; ُپرتره یک مرد ریخته &quot; در ذهن تماشاگران ماندگار خواهد بود.<br /> کارگردانی اجرا با موضوع، نوع پرسوناژ و ژانر نمایش تناسب و همخوانی خوبی &nbsp;پیداکرده &nbsp;و میزانسن های حضور با ژست و حرکت،در ُکل به دو شیوه حالت دار&quot;رو به تماشاگران&quot; و اجرای &nbsp;خاطرات ذهنی پرسوناژ به شکل &quot;موقعیت&zwnj;های نمایشی و فرضی&quot; شکل&zwnj;دهی شده که عملاً ترفندهایی هنرمندانه و هوشمندانه برای عینی و نمایشی کردن&quot; گزاره&zwnj;های روایی متن&quot;است.این میزانسن ها همه آنچه را که روی سن اجرا می&zwnj;شود، از خاطره گوئی بدر آورده و به&zwnj;صورت زنده و دراماتیک در قالب &quot;حضور غلامحسین نوشین و درد دل&zwnj;های او با تماشاگران &nbsp;تئاتر&quot; ارائه &nbsp;داده است ، طوری که &nbsp;او روی &nbsp;صحنه یکی از قدیمی&zwnj;ترین تماشاخانه&zwnj;های تهران با تأویل و معنای &quot;زیست نمایشی و هنری دوباره هنرمندی که خودش قبلاً به خیلی از پرسوناژهای نمایش زیست داستانی و هنری داده &quot;، جلوه بازخوردی و مرتبت نمایشی و هنری زیبایی شناسانه&zwnj;ای پیداکرده است.<br /> نمایش با رنج ادامه&zwnj;دار و تنهائی غمگنانه &quot;عبدالحسین نوشین&quot; و &nbsp;با همدلی و&quot; هم ساحت شدن ذهن تماشاگران با او به&zwnj;عنوان تنها پرسوناژ روی صحنه &quot; و شعر نیما یوشیج ( قاصد &nbsp;روزان ابری ، داروک! کی می&zwnj;رسد باران !) به شیوه&zwnj;ای زیبا و با تأثیرگذاری &nbsp; مضاعفی به پایان می&zwnj;رسد.<br /> باید یادآور شد که نشان دادن این شخصیت بزرگ &nbsp;روی صحنه تماشاخانه سنگلج ، که همواره مکانی خاص برای اجرای نمایش&zwnj;های تخت حوضی و لاله زاری بوده است ، حادثه&zwnj;ای مهم تلقی می&zwnj;شود ، چون ضمن آن&zwnj;که شأن و مرتبت غیرقابل&zwnj;انکار این تماشاخانه را ارتقاء داده ،عملاً ثابت &nbsp;کرده که این مکان ظرفیت و قابلیت اجرای نمایش&zwnj;های خیلی جدی را داراست.<br /> نمایش&quot;پُرتره مرد ریخته&quot; ازلحاظ نویسندگی،کارگردانی ، بازیگری،طراحی صحنه و لباس، نور و موسیقی ،نمایشی دیدنی ، تأثیرگذار و حتی نوستالژیک است. این اجرای خاص و زیبا به لحاظ متن ، موضوع ، بازیگری و کارگردانی،همواره به&zwnj;عنوان &nbsp;اجرائی مثال&zwnj;زدنی در اذهان تماشاگران خواهد ماند. &nbsp; &nbsp;&nbsp;<br /> &nbsp;</p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;</p>
منبع:ایران تئاتر